مشاهده لکههای تیره یا سیاه روی لثههای کودک میتواند برای هر والدی لحظهای پر از اضطراب و نگرانی باشد. شاید هنگام مسواک زدن برای فرزندتان یا زمانی که او با دهان باز میخندد، متوجه تغییر رنگی غیرعادی شده باشید و بلافاصله این سوال در ذهن شما نقش بسته باشد که آیا این نشانه یک بیماری خطرناک است؟ باید بدانید که رنگ لثه، درست مانند رنگ پوست و مو، تحت تأثیر عوامل ژنتیکی و بیولوژیکی متعددی قرار دارد و همیشه صورتی روشن نیست. در بسیاری از موارد، بهویژه در کودکان، علت سیاه شدن لثه ناشی از فرآیندهای طبیعی رشد یا عوامل موقتی است که جای نگرانی ندارند. با این حال، تشخیص دقیق علت اصلی برای اطمینان از سلامت دهان و دندان فرزندتان ضروری است. در این مقاله، ما به بررسی جامع دلایل تیرگی لثه، از عوامل ژنتیکی گرفته تا مشکلات دندانی، میپردازیم و راهکارهای درمانی موثر، از جمله تکنولوژی پیشرفته لیزر را که در مطب دکتر عاطفه توانگر ارائه میشود، معرفی خواهیم کرد تا با خیالی آسوده بهترین تصمیم را برای سلامت کودک خود بگیرید.
علت تغییر رنگ لثه در کودکان
تغییر رنگ بافت لثه در کودکان میتواند دلایل بسیار متنوعی داشته باشد. برخلاف بزرگسالان که عواملی مانند استعمال دخانیات یا بیماریهای مزمن لثه دلایل شایع تیرگی هستند، در کودکان معمولاً با مجموعهای متفاوت از علل روبرو هستیم. شناخت این دستهبندیها به والدین کمک میکند تا تفاوت بین یک رخداد طبیعی و یک مشکل نیازمند درمان را بهتر درک کنند. جدول زیر تفاوتهای کلی بین علل طبیعی و علل نیازمند بررسی پزشکی را نشان میدهد:
| ویژگی مقایسه | علل طبیعی و ژنتیکی | علل پاتولوژیک و خارجی |
|---|---|---|
| منشأ تغییر رنگ | تولید ملانین یا رویش دندان | ضربه، دارو، آمالگام یا بیماری |
| علائم همراه | معمولاً بدون درد و تورم | احتمال درد، خونریزی یا تورم |
| اقدام لازم | صبر یا درمان زیبایی (لیزر) | مراجعه فوری به دندانپزشک |
ژنتیک و رنگدانههای طبیعی (ملانین)
شایعترین و بیخطرترین دلیل تیرگی لثه در کودکان، عوامل ژنتیکی و فیزیولوژیک است. بدن انسان بهطور طبیعی مادهای به نام ملانین تولید میکند که مسئول تعیین رنگ پوست، مو و چشمها است. این رنگدانه در بافت لثه نیز وجود دارد. کودکانی که بهطور ژنتیکی پوست تیرهتر یا سبزه دارند، به احتمال بسیار زیاد لثههایی با رنگدانههای قهوهای یا سیاه خواهند داشت. این وضعیت که پیگمانتاسیون فیزیولوژیک نامیده میشود، معمولاً بهصورت قرینه در هر دو طرف دهان دیده میشود و هیچگونه تورم، درد یا التهابی به همراه ندارد. در واقع، این سیاهی نشاندهنده بیماری نیست، بلکه تنها تنوع طبیعی رنگ بافت بدن کودک شماست.
هماتوم رویشی (Eruption Hematoma)
یکی از دلایل بسیار رایج که مختص دوران کودکی و زمان دندان درآوردن است، هماتوم رویشی یا کیست رویشی نام دارد. زمانی که دندان شیری یا دائمی در حال تلاش برای شکافتن لثه و بیرون آمدن است، گاهی اوقات یک کیسه پر از مایع در اطراف تاج دندان شکل میگیرد. اگر مویرگهای خونی درون این کیسه پاره شوند، خون در آن جمع شده و باعث میشود لثه در آن ناحیه به رنگ آبی تیره، بنفش یا سیاه دیده شود. این وضعیت ممکن است برای والدین ترسناک به نظر برسد، اما در واقع بخشی از فرآیند دندان درآوردن است. هماتوم رویشی معمولاً با بیرون زدن دندان از لثه بهطور خودکار پاره شده و برطرف میشود و نیاز به مداخله پزشکی خاصی ندارد مگر اینکه با درد شدید یا عفونت همراه شود.
به گفته
دکتر رامین مظفری (فوقتخصص نوزادان و کودکان):
«با درآمدن دندان، لثه متورم و بافت آن به تدریج نازک و نازکتر میشود و در نتیجه ایجاد خونریزی میکند… کبودیهای ایجادشده در لثه به دلیل همین خونریزی بوده و طبیعی است. جای نگرانی نیست.»
تاتو آمالگام و ضربه (Trauma)
عوامل خارجی نیز میتوانند باعث تغییر رنگ موضعی در لثه شوند. یکی از این موارد تاتو آمالگام است. اگر کودک شما دندان پرکرده با مواد نقرهای (آمالگام) داشته باشد، گاهی ذرات بسیار ریز این ماده در حین درمان یا بر اثر سایش وارد بافت لثه مجاور میشوند و لکهای خاکستری یا سیاه دائمی ایجاد میکنند که خطری ندارد اما از نظر ظاهری مشخص است. علاوه بر این، کودکان پرتحرک ممکن است در اثر زمین خوردن، برخورد اسباببازیهای تیز با دهان، یا حتی مسواک زدن بسیار خشن، دچار ضربه به لثه شوند. این ضربهها میتوانند باعث خونریزی زیر بافتی و ایجاد کبودی سیاه یا آبی شوند که مشابه کبودی روی پوست، پس از مدتی بهبود مییابد.
بیماریهای سیستمیک و داروها
در موارد نادرتر، علت سیاه شدن لثه کودکان میتواند ریشه در مسائل سیستمیک بدن یا عوارض دارویی داشته باشد. برخی بیماریهای ژنتیکی خاص مانند سندرم پوتز-جگرز (Peutz-Jeghers) باعث ایجاد لکههای تیره روی لبها و لثهها میشوند که معمولاً با پولیپهای روده همراه هستند. همچنین کمبود شدید ویتامینها، بهویژه ویتامین C، میتواند باعث ضعیف شدن عروق خونی لثه و ایجاد خونریزیهای زیرپوستی تیره شود. علاوه بر این، مصرف طولانیمدت برخی آنتیبیوتیکها مانند ماینوسایکلین یا داروهای ضدتشنج ممکن است به عنوان یک عارضه جانبی، باعث تغییر رنگ بافت لثه به سمت خاکستری یا سیاه شود که نیازمند بررسی توسط دندانپزشک متخصص کودکان است.
درمان سیاه شدن لثه کودکان
رویکرد درمانی برای تیرگی لثه کاملاً وابسته به علت تشخیص داده شده است. در بسیاری از موارد، هدف درمان رفع نگرانی والدین و اطمینان از سلامت بافت است، در حالی که در موارد دیگر اقدامات مداخلهای برای بهبود زیبایی یا رفع مشکل پزشکی انجام میشود.
اصلاح سبک زندگی و تغذیه
اولین گام در درمان و پیشگیری از مشکلات لثه، ارتقای بهداشت دهان و دندان است. تجمع پلاک و جرم دندانی میتواند باعث التهاب لثه شود که گاهی به رنگ قرمز تیره یا بنفش دیده میشود. مسواک زدن منظم و صحیح میتواند این التهاب را کاهش دهد. همچنین، تغذیه نقش کلیدی دارد. اطمینان از اینکه کودک مقادیر کافی ویتامین C را دریافت میکند، به تقویت بافت کلاژن لثه و جلوگیری از خونریزی و کبودیهای ناشی از ضعف عروقی کمک شایانی میکند. منابع غنی ویتامین C عبارتند از:
- مرکبات (پرتقال، لیمو شیرین و گریپفروت)
- کیوی و توتفرنگی
- سبزیجات برگ سبز تیره
- فلفل دلمهای رنگی
نظارت و صبر (برای کیستهای رویشی)
در مورد هماتومهای رویشی که هنگام دندان درآوردن ایجاد میشوند، بهترین درمان معمولاً صبر کردن است. دندانپزشک متخصص کودکان معمولاً توصیه میکند که والدین وضعیت را تحت نظر داشته باشند. با رویش دندان و پاره شدن کیست، مایع تخلیه شده و رنگ لثه به حالت طبیعی بازمیگردد. برای کاهش ناراحتی کودک در این دوران، استفاده از دندانگیرهای خنک یا کمپرس سرد روی صورت میتواند به کاهش التهاب و درد کمک کند و نیازی به جراحی یا برش لثه در اکثر موارد نیست.
درمان سیاهی و تیرگی لثه با لیزر برای کودکان
زمانی که تیرگی لثه ناشی از تجمع بیش از حد رنگدانههای ملانین (ژنتیکی) باشد و این مسئله بر زیبایی لبخند کودک یا اعتماد به نفس او تأثیر بگذارد، یا در مواردی که لکههای پایدار نیاز به حذف داشته باشند، تکنولوژی لیزر بهعنوان یک راهکار مدرن و ایدهآل مطرح میشود. دکتر عاطفه توانگر با بهرهگیری از دانش روز دندانپزشکی، از این روش برای درمانهای زیبایی و درمانی کودکان استفاده میکند.
مکانیسم عمل لیزر در رفع تیرگی (Depigmentation)
در روش رفع تیرگی لثه با لیزر، پرتوهای نوری متمرکز با طول موج مشخص به بافت لثه تابانده میشوند. این انرژی نوری بهطور اختصاصی توسط سلولهای تولیدکننده ملانین (ملانوسیتها) جذب میشود. لیزر باعث میشود لایه سطحی حاوی رنگدانههای تیره تبخیر شده یا از بین برود، بدون اینکه به لایههای زیرین یا بافتهای سالم اطراف آسیبی وارد شود. پس از درمان، لثه شروع به بازسازی خود میکند و بافت جدیدی که تشکیل میشود، رنگ صورتی و طبیعیتری خواهد داشت.
مزایای لیزر نسبت به جراحی سنتی
استفاده از لیزر برای کودکان مزایای بیشماری نسبت به روشهای جراحی سنتی با تیغ دارد. مهمترین مزیت آن کاهش چشمگیر درد و خونریزی است؛ لیزر همزمان با برش یا لایه برداری، عروق خونی را منعقد میکند، بنابراین خونریزی به حداقل میرسد و در بسیاری از موارد نیاز به بخیه نیست. این ویژگی برای کودکان که ممکن است از خون یا درد بترسند، بسیار حیاتی است. همچنین، دوره نقاهت و بهبودی پس از لیزر بسیار سریعتر است و خطر عفونت به دلیل خاصیت استریلکنندگی لیزر کاهش مییابد. دقت بالای لیزر به دندانپزشک اجازه میدهد تا تنها نواحی تیره را هدف قرار دهد و بافتی یکدست و زیبا ایجاد کند. بهطور خلاصه مزایای کلیدی لیزر برای کودکان عبارتند از:
- بدون درد یا با کمترین میزان درد
- بدون خونریزی و عدم نیاز به بخیه
- کاهش ترس و اضطراب کودک
- دوره بهبودی بسیار سریع
- خاصیت ضدعفونیکنندگی و کاهش خطر عفونت
سوالات متداول والدین
- آیا سیاهی لثه نوزاد هنگام دندان درآوردن خطرناک است؟خیر، این حالت معمولاً ناشی از هماتوم رویشی است که یک واکنش طبیعی به فشار دندان در حال رویش است و خودبهخود برطرف میشود.
- آیا لثه سیاه شده دوباره صورتی میشود؟پاسخ به علت بستگی دارد. اگر علت ضربه یا هماتوم باشد، پس از بهبودی صورتی میشود. اما اگر علت ژنتیکی باشد، رنگ تیره ثابت است مگر اینکه با روشهایی مانند لیزر درمان شود.
- آیا لیزر لثه برای کودکان درد دارد؟خیر، درمان با لیزر یکی از راحتترین روشهای دندانپزشکی است. این روش معمولاً با کمترین میزان ناراحتی همراه است و در بسیاری از موارد حتی نیاز به بیحسی تزریقی سنگین ندارد.
نتیجهگیری و زمان مراجعه به پزشک
در نهایت، اگرچه بسیاری از موارد سیاه شدن لثه در کودکان، مانند هماتومهای رویشی یا رنگدانههای ژنتیکی، بیخطر و طبیعی هستند، اما نادیده گرفتن تغییرات ناگهانی در دهان کودک توصیه نمیشود. اگر تیرگی لثه با علائمی مانند خونریزی خودبهخودی، بوی بد دهان، درد شدید، تب یا تورم گسترده همراه بود، باید بلافاصله به دندانپزشک مراجعه کنید. تشخیص صحیح، کلید آرامش شما و سلامت فرزندتان است. برای بررسی دقیق علت تغییر رنگ لثه و مشاوره در خصوص روشهای نوین درمانی مانند لیزر که تجربهای بدون استرس را برای کودک فراهم میکند، میتوانید به مطب دکتر عاطفه توانگر مراجعه کنید تا لبخندی زیبا و سالم را به فرزندتان هدیه دهید.
