درمان سنگ بزاقی بدون جراحی امروزه با روشهای کمتهاجمی و پیشرفتهای مانند سیالواندوسکوپی و لیزر امکانپذیر است و در بسیاری از موارد، بدون برش، درد شدید یا بستری انجام میشود. سنگ غدد بزاقی که اغلب در غده تحت فکی و به دلیل غلظت بالای بزاق و رسوب کلسیم ایجاد میشود، میتواند باعث درد هنگام غذا خوردن، تورم و خشکی دهان شود، اما خوشبختانه دیگر همیشه نیاز به جراحی باز ندارد. با تشخیص دقیق محل و اندازه سنگ و استفاده از روشهای نوین غیرجراحی، میتوان سنگ بزاقی را خارج کرد و عملکرد طبیعی غده را بهطور کامل حفظ نمود. این روشها بهویژه برای بیمارانی که بهدنبال درمان سریع، ایمن و بدون دوران نقاهت طولانی هستند، بهترین انتخاب محسوب میشوند.
این مقاله از دکتر عاطفه توانگر به بررسی جامع این روشها، بهویژه درمان سنگ بزاقی بدون جراحی با لیزر، میپردازد.
سنگ غدد بزاقی چیست؟ (تعریف، انواع، محل تشکیل)
سنگ غدد بزاقی یا سیالولیت رسوبات کوچکی از مواد معدنی، عمدتاً کلسیم، هستند که در مجاری یا داخل غدد بزاقی تشکیل میشوند و با مسدود کردن مسیر بزاق، باعث درد و تورم میگردند. این سنگها بیشتر در غده تحت فکی ایجاد میشوند، زیرا بزاق آن غلیظتر بوده و مجرای آن مسیر طولانی و رو به بالا دارد. شناخت نوع و محل سنگ(غدد پاروتید، تحت فکی و غدد زیرزبانی)، نقش مهمی در انتخاب روش درمان سنگ بزاقی بدون جراحی دارد.
انواع سنگهای بزاقی (کلسیمی و اوراتی):
اکثر سنگهای بزاقی از جنس کلسیم هستند، اما در موارد نادر، بهویژه در افراد مبتلا به نقرس، ممکن است سنگهای اوراتی نیز مشاهده شوند.
علائم و دلایل ایجاد سنگ بزاقی (علائم، علل، عوامل خطر)
علائم سنگ بزاقی معمولاً شامل درد هنگام غذا خوردن، تورم غدد، خشکی دهان و گاهی عفونت است که با تحریک بزاق تشدید میشود. مهمترین عوامل ایجاد این سنگها، کمآبی بدن و غلیظ شدن بزاق هستند. افزایش سن، مصرف برخی داروها، بیماریهایی مانند نقرس یا شوگرن و عفونتهای مکرر غدد بزاقی میتوانند خطر بروز این مشکل را افزایش دهند. تشخیص زودهنگام این علائم، امکان درمان بدون جراحی را افزایش میدهد.
تشخیص سنگ غدد بزاقی (روشهای تشخیصی)
تشخیص سنگ غدد بزاقی با معاینه بالینی توسط متخصص آغاز میشود و در صورت نیاز، از روشهایی مانند سونوگرافی، امآرآی (MRI)، سیتیاسکن یا سیالواندوسکوپی برای تعیین دقیق محل و اندازه سنگ استفاده میشود. این بررسیها به پزشک کمک میکنند تا مناسبترین روش درمان سنگ بزاقی بدون جراحی را انتخاب کند.
روشهای درمان غیرجراحی سنگ بزاقی (مرور کلی)
برای سنگهای کوچک و در مراحل اولیه، برخی اقدامات خانگی و دارویی میتوانند کمککننده باشند:
درمانهای خانگی و دارویی
- افزایش مصرف مایعات:نوشیدن آب فراوان به رقیق شدن بزاق و تسهیل خروج سنگ کمک میکند.
- ماساژ ملایم:ماساژ آرام ناحیه غده بزاقی میتواند به حرکت سنگ کمک کند.
- محرکهای بزاق:مکیدن آبنباتهای سفت بدون قند، لیمو یا غذاهای ترش (مانند پرتقال) باعث افزایش تولید بزاق و شستشوی مجرا میشود.
- کمپرس گرم:قرار دادن کمپرس گرم روی ناحیه متورم میتواند درد و التهاب را کاهش دهد.
- مسکنها:داروهای بدون نسخه مانند ایبوپروفن یا استامینوفن برای تسکین درد.
- آنتیبیوتیکها:در صورت بروز عفونت، پزشک ممکن است آنتیبیوتیک تجویز کند.
همانطور که NHS (سرویس سلامت ملی انگلستان) نیز توصیه میکند:
«میتوانید با انجام کارهایی که برای افزایش میزان بزاق در دهانتان انجام میشود، سنگ غدد بزاقی را از بین ببرید، مانند: مکیدن لیمو یا قطره لیمو، نوشیدن آب فراوان، به آرامی اطراف سنگ را ماساژ دهید. اگر درد و تورم دارید، میتوانید: پاراستامول یا ایبوپروفن مصرف کنید، مکعبهای یخ یا آبنباتهای یخ را بمکید. تا زمانی که سنگ برداشته نشود، علائم از بین نمیروند.»
روشهای خانگی و دارویی فقط برای سنگهای کوچک و موارد خفیف کاربرد دارند. در صورتی که درد شدید، تورم مداوم، تب، ترشح چرک یا عدم بهبود علائم وجود داشته باشد، مراجعه به یک متخصص ضروری است. تشخیص و انتخاب روش مناسب، نقش مهمی در درمان سنگ بزاقی بدون جراحی و جلوگیری از عوارض دارد.
روشهای مداخلهای کمتهاجمی
- خروج سنگ با بیحسی موضعی:اگر سنگ نزدیک دهانه مجرا باشد، پزشک میتواند با بیحسی موضعی و ابزارهای کوچک آن را خارج کند.
- سیالواندوسکوپی درمانی:یک روش کمتهاجمی است که در آن یک آندوسکوپ بسیار نازک وارد مجرای بزاقی شده و سنگ را مستقیماً مشاهده و با ابزارهای ظریف خارج یا خرد میکند.
- سنگشکنی با امواج شوک بروناندامی (ESWL):در این روش، امواج صوتی با انرژی بالا به سنگ تابانده میشوند تا آن را به قطعات کوچکتر تبدیل کنند که سپس میتوانند به راحتی از مجرا خارج شوند.
- روش ترکیبی:گاهی اوقات از ترکیب چند روش مانند سیالواندوسکوپی و سنگشکنی برای درمان سنگهای پیچیدهتر استفاده میشود.
در مواردی که سنگ بسیار بزرگ باشد یا عفونتهای مکرر و شدید وجود داشته باشد، ممکن است نیاز به جراحی برای برداشتن سنگ (سیالولیتوتومی) یا حتی در موارد نادر، برداشتن کل غده بزاقی (سیالادنکتومی) باشد.
چرا لیزر بهترین جایگزین جراحی کلاسیک سنگ بزاقی است؟
درمان سنگ بزاقی با لیزر، یک روش نوین و پیشرفته است که امکان حذف سنگها را با حداقل تهاجم و حداکثر دقت فراهم میکند. این تکنیک، بهویژه در سالهای اخیر، به دلیل مزایای چشمگیر خود نسبت به جراحیهای سنتی، بهعنوان یک گزینه درمانی ارجح مطرح شده است.
معرفی لیزر به عنوان یک روش پیشرفته در درمان سنگهای بزاقی
درمان سنگ بزاقی با لیزر، یک روش نوین و پیشرفته است که امکان حذف سنگها را با حداقل تهاجم و حداکثر دقت فراهم میکند. این تکنیک، بهویژه در سالهای اخیر، به دلیل مزایای چشمگیر خود نسبت به جراحیهای سنتی، بهعنوان یک گزینه درمانی ارجح مطرح شده است.
توضیح کارکرد لیزر در خرد کردن یا تسهیل خروج سنگ
در درمان با لیزر، فیبرهای نوری بسیار نازک از طریق سیالواندوسکوپ وارد مجرای بزاقی میشوند. انرژی لیزر بهطور دقیق به سنگ تابانده شده و میتواند آن را به قطعات کوچکتر خرد کند (لیزر لیتوتریپسی) یا با تبخیر بخشهایی از سنگ، مسیر خروج آن را تسهیل کند. این دقت بالا، آسیب به بافتهای اطراف را به حداقل میرساند.
مزایای خارج کردن سنگ بزاقی با لیزر
استفاده از لیزر برای درمان سنگهای بزاقی، مزایای قابل توجهی نسبت به جراحی باز سنتی دارد:
- کمتهاجمی بودن و عدم نیاز به برشهای بزرگ:برخلاف جراحیهای کلاسیک که نیاز به برشهای بزرگ پوستی دارند، لیزر از طریق مجرای طبیعی غده بزاقی وارد میشود و هیچ برشی روی پوست ایجاد نمیکند. این به معنای عدم وجود جای زخم و حداقل تهاجم به بدن است.
- کاهش درد و خونریزی:دقت بالای لیزر باعث میشود که آسیب به بافتهای اطراف سنگ به حداقل برسد، در نتیجه درد و خونریزی حین و پس از عمل بهطور چشمگیری کاهش مییابد.
- دوره نقاهت کوتاهتر و بازگشت سریعتر به فعالیتهای روزمره:به دلیل ماهیت کمتهاجمی، بیماران پس از درمان با لیزر، دوره نقاهت بسیار کوتاهتری را تجربه میکنند و میتوانند به سرعت به فعالیتهای عادی خود بازگردند. این در مقایسه با هفتهها یا ماهها دوره نقاهت پس از جراحی باز، یک مزیت بزرگ محسوب میشود.
- حفظ غده بزاقی و عملکرد طبیعی آن:هدف اصلی درمان با لیزر، حذف سنگ و حفظ کامل غده بزاقی است. این برخلاف جراحیهای سنتی است که در برخی موارد ممکن است نیاز به برداشتن کل غده باشد و منجر به عوارضی مانند خشکی دهان شود.
- دقت بالا در برداشتن سنگ بدون آسیب به بافتهای اطراف:لیزر امکان هدفگیری دقیق سنگ را فراهم میکند و بافتهای حساس اطراف، مانند اعصاب و عروق خونی، از آسیب در امان میمانند. این امر بهویژه در نواحی حساس مانند غده پاروتید اهمیت دوچندان پیدا میکند.
درمان سنگ غده پاروتید با لیزر؛ بدون آسیب به بافتهای اطراف
غده پاروتید به دلیل نزدیکی به عصب صورت (عصب فاسیال) که مسئول حرکت عضلات صورت است، از حساسیت ویژهای برخوردار است. جراحیهای سنتی در این ناحیه خطر آسیب به این عصب را به همراه دارند. لیزر با دقت فوقالعاده خود، امکان درمان سنگ در غده پاروتید را بدون آسیب رساندن به عصب صورت فراهم میکند و ایمنی و دقت درمان را در این ناحیه حساس بهشدت افزایش میدهد.
خارج کردن سرپایی سنگ غده بزاقی با لیزر در مطب دکتر توانگر
یکی از بزرگترین مزایای درمان سنگ بزاقی با لیزر، امکان انجام آن بهصورت سرپایی در محیط مطب است. در مطب دکتر عاطفه توانگر، این روش با استفاده از بیحسی موضعی انجام میشود، که راحتی و دسترسی بیشتری را برای بیماران فراهم میکند و نیاز به بستری شدن در بیمارستان و بیهوشی عمومی را از بین میبرد. بیماران میتوانند بلافاصله پس از اتمام درمان به خانه بازگردند و با حداقل ناراحتی، به فعالیتهای روزمره خود ادامه دهند. این رویکرد، نگرانیهای رایج بیماران در مورد درد، زمان بهبودی و عوارض بیهوشی را بهطور مؤثری کاهش میدهد و تجربه درمانی مطلوبتری را ارائه میدهد.
پیشگیری از تشکیل سنگ غدد بزاقی
برای جلوگیری از تشکیل مجدد سنگهای بزاقی یا کاهش خطر ابتلا به آن، رعایت نکات زیر ضروری است:
- هیدراته ماندن:نوشیدن حداقل ۸ لیوان آب در روز برای حفظ رطوبت بدن و رقیق نگه داشتن بزاق.
- بهداشت دهان و دندان:مسواک زدن دو بار در روز و نخ دندان کشیدن روزانه برای جلوگیری از تجمع باکتریها و مواد معدنی.
- رژیم غذایی:مصرف غذاهایی که تولید بزاق را تحریک میکنند، مانند میوهها و سبزیجات تازه. اجتناب از مصرف بیش از حد غذاهای فرآوریشده و کمفیبر.
- اجتناب از دخانیات:سیگار کشیدن میتواند بر ترکیب بزاق تأثیر بگذارد و خطر تشکیل سنگ را افزایش دهد.
- جویدن آدامس بدون قند:این کار به تحریک تولید بزاق کمک میکند.
- شستشوی دهان:پس از مصرف نوشیدنیهای شیرین یا گازدار، دهان خود را با آب بشویید.
اهمیت مراجعه منظم به پزشک در صورت داشتن عوامل خطر
اگر سابقه تشکیل سنگ بزاقی دارید یا عوامل خطر دیگری را دارید، مراجعه منظم به پزشک متخصص برای بررسی و معاینات دورهای میتواند در پیشگیری از عود و تشخیص زودهنگام بسیار مؤثر باشد.
جمعبندی
سنگهای بزاقی مشکلی شایع اما قابل درمان هستند که با پیشرفتهای پزشکی، بهویژه روشهای کمتهاجمی مانند لیزر، میتوان آنها را بدون نیاز به جراحیهای سنگین برطرف کرد. تشخیص بهموقع و انتخاب روش درمانی مناسب، کلید بهبودی و جلوگیری از عوارض احتمالی است. با رعایت نکات پیشگیرانه و مشورت با متخصص، میتوان از سلامت غدد بزاقی خود محافظت کرد. دکتر عاطفه توانگر با بهرهگیری از جدیدترین فناوریهای لیزر، آماده ارائه بهترین و کمتهاجمیترین روشهای درمان سنگ بزاقی به شما عزیزان است.
