استرس میتواند با تضعیف سیستم ایمنی و ایجاد خشکی دهان، زمینه رشد قارچ کاندیدا را فراهم کند و بهطور مستقیم باعث بروز برفک دهان شود. وقتی استرس مزمن سطح هورمون کورتیزول را بالا میبرد، توان دفاعی بدن در برابر عفونتهای قارچی کاهش مییابد و تعادل میکروبی دهان به هم میخورد. در این شرایط، برفک دهان نهتنها شایعتر میشود، بلکه ممکن است بهصورت عودکننده و مقاوم به درمان ظاهر گردد.
در این مقاله به بررسی دقیق چگونگی تأثیر استرس بر سلامت دهان، علائم رایج برفک دهان و عوامل خطر آن میپردازد و در نهایت، راهکارهای درمانی و پیشگیرانه مؤثری را، بهویژه با تمرکز بر مدیریت استرس، ارائه خواهد داد.
چگونه استرس بر سیستم ایمنی و برفک دهان تأثیر میگذارد؟
استرس، بهویژه در بلندمدت، میتواند تأثیرات عمیقی بر سلامت عمومی و بهطور خاص بر سیستم ایمنی بدن داشته باشد. این تأثیرات مستقیماً با افزایش خطر ابتلا به برفک دهان ارتباط دارد. در شرایط استرسزا، بدن هورمونهایی مانند کورتیزول و آدرنالین را ترشح میکند. افزایش مداوم سطح کورتیزول میتواند سیستم ایمنی را سرکوب کند، بهویژه با کاهش فعالیت سلولهای T و سلولهای کشنده طبیعی (NK cells) که نقش حیاتی در مبارزه با عفونتهای قارچی ایفا میکنند. با تضعیف سیستم ایمنی، توانایی بدن برای کنترل رشد طبیعی قارچ کاندیدا آلبیکنس در دهان کاهش مییابد که این امر منجر به تکثیر بیشازحد قارچ و بروز برفک میشود.
علاوه بر این، استرس میتواند باعث خشکی دهان شود و محیطی ایدهآل برای رشد قارچها فراهم آورد؛ زیرا بزاق نقش مهمی در شستشوی ذرات غذا و کنترل میکروبها ایفا میکند. استرس همچنین میتواند تعادل میکروبی دهان را برهم زده و محیطی اسیدیتر ایجاد کند، که برای رشد کاندیدا مناسبتر است. رفتارهای ناشی از استرس مانند مصرف زیاد قند، سیگار کشیدن، کاهش کیفیت خواب و بیتوجهی به بهداشت دهان نیز بهطور غیرمستقیم در بروز این عارضه نقش دارند.
- خشکی دهان: بزاق نقش مهمی در شستشوی ذرات غذا و کنترل میکروبها ایفا میکند.
- برهم خوردن تعادل میکروبی دهان و ایجاد محیطی اسیدیتر.
- رفتارهای ناشی از استرس: مانند مصرف زیاد قند، سیگار کشیدن، کاهش کیفیت خواب و بیتوجهی به بهداشت دهان.
علل دیگر برفک دهان و راههای تشخیص آن
علاوه بر استرس و ضعف سیستم ایمنی، عوامل دیگری نیز میتوانند به بروز برفک دهان کمک کنند:
- مصرف برخی داروها (آنتیبیوتیکهای وسیعالطیف و کورتیکواستروئیدها)
- دیابت کنترلنشده
- استفاده از پروتزهای دندانی نامناسب یا تمیز نشده
- خشکی دهان مزمن
- سیگار کشیدن
- تغذیه نامناسب (رژیمهای غذایی سرشار از قند و مخمر)
تشخیص برفک دهان معمولاً توسط متخصص با معاینه بصری لکههای سفید مشخص در حفره دهان انجام میشود. در این معاینه، پزشک ممکن است با خراشیدن ملایم لکهها، وجود قارچ را تأیید نماید. در موارد مشکوک، یا زمانی که عفونت به مری گسترش یافته باشد، ممکن است نیاز به روشهای تشخیصی پیشرفتهتری وجود داشته باشد:
- معاینه بصری و خراشیدن ملایم لکهها
- نمونهبرداری (بیوپسی) از بافت
- کشت گلو برای شناسایی دقیق نوع قارچ
- آندوسکوپی (برای بررسی مری و معده در موارد گسترش عفونت)
رویکردهای درمانی و پیشگیری از برفک دهان
درمان برفک دهان معمولاً شامل داروهای ضدقارچ است که بسته به شدت و محل عفونت، بهصورت قرص (مانند فلوکونازول)، مایع دهانشویه (مانند نیستاتین) یا پماد موضعی (مانند کلوتریمازول) تجویز میشوند. در کنار درمان دارویی، راهکارهای خانگی و تغییرات سبک زندگی نیز میتوانند به کاهش علائم و تسریع بهبودی کمک نمایند. این موارد شامل شستشو با آبنمک گرم، مصرف ماست پروبیوتیک و رعایت دقیق بهداشت دهان و دندان (مسواک زدن منظم با مسواک نرم و استفاده از نخ دندان) میشود. تمیز کردن منظم پروتزهای دندانی نیز از اهمیت بالایی برخوردار است.
رویکردهای درمانی:
- داروهای ضدقارچ:
- قرص (مانند فلوکونازول)
- مایع دهانشویه (مانند نیستاتین)
- پماد موضعی (مانند کلوتریمازول)
- راهکارهای خانگی و تغییرات سبک زندگی:
- شستشو با آبنمک گرم
- مصرف ماست پروبیوتیک
- رعایت دقیق بهداشت دهان و دندان (مسواک زدن منظم با مسواک نرم و استفاده از نخ دندان)
- تمیز کردن منظم پروتزهای دندانی
برای پیشگیری از عود برفک دهان، اقدامات زیر بسیار مهم هستند:
مدیریت مؤثر استرس:
- از طریق تکنیکهای آرامشبخش مانند مدیتیشن، یوگا، تمرینات تنفس عمیق و فعالیت بدنی منظم.
- حفظ بهداشت دهان و دندان
- کنترل بیماریهای زمینهای مانند دیابت
- پرهیز از مصرف بیرویه قند و غذاهای حاوی مخمر
در موارد شدید، بهویژه در افراد دارای سیستم ایمنی ضعیف، عفونت میتواند به سایر اندامها گسترش یابد و عوارض جدی ایجاد نماید. بنابراین، در صورت مشاهده علائم برفک دهان، عود مکرر آن، یا عدم بهبود با درمانهای اولیه، مشورت با یک متخصص برای تشخیص دقیق و دریافت برنامه درمانی مناسب، ضروری است. دکتر عاطفه توانگر میتواند در تشخیص و مدیریت موارد پیچیده برفک دهان و سایر مشکلات سلامت دهان به شما یاری رساند.
برای درمان برفک دهان به چه پزشکی باید مراجعه کنم؟
هر گاه در دهان شما پلاک سفید یا قرمزی ایجاد شد که علامتدار یا بیعلامت است و به خصوص بیش از یک هفته در دهان ماندگار شده، بهتر است برای بررسی بیشتر به دندانپزشک متخصص بیماریهای دهان، فک و صورت مراجعه کنید. خانم دکتر عاطفه توانگر با تخصص در این حوزه، سلامت تمامی بافتهای نرم دهان شامل لب، زبان، گونه، لثه، کف دهان و… را به دقت ارزیابی کرده و با دانش و مهارت کامل در تشخیص و درمان صحیح بیماریهای پیچیده دهان، بهترین راهکار درمانی را برای شما در نظر میگیرند.
نتیجهگیری
برفک دهان یک عفونت قارچی قابل درمان است که ارتباط نزدیکی با سلامت سیستم ایمنی و سطح استرس فرد دارد. درک این ارتباط و اتخاذ رویکردهای جامع برای مدیریت استرس، در کنار رعایت بهداشت دهان و درمانهای پزشکی لازم، میتواند نقش کلیدی در پیشگیری و کنترل این عارضه ایفا نماید. با توجه به اینکه استرس میتواند سیستم دفاعی بدن را تضعیف کند، پرداختن به ریشههای استرس و استفاده از روشهای مؤثر برای کاهش آن، نه تنها به سلامت دهان، بلکه به سلامت کلی بدن نیز کمک شایانی مینماید. در صورت مشاهده علائم برفک دهان یا عود مکرر آن، مشورت با متخصص برای تشخیص دقیق و دریافت برنامه درمانی مناسب، ضروری است تا از بروز عوارض جدیتر پیشگیری شود.
در همین راستا، خانم دکتر عاطفه توانگر با دانش تخصصی در این حوزه، سلامت تمامی بافتهای نرم دهان شامل لب، زبان، گونه، لثه، کف دهان و… را به صورت علمی و دقیق بررسی کرده و با مهارت کامل در تشخیص صحیح، بهترین مسیر درمانی را برای رفع ضایعات و ارائه خدماتی نظیر درمان آفت، لیکن پلان، موکوسل (کیست دهان و لب)، بوی بد دهان، انواع برآمدگیهای لثه و همچنین تشخیص و درمان سرطان دهان ارائه میدهند. شایان ذکر است کلیه مراحل تشخیص و خدمات تخصصی نوین دندانپزشکی با لیزر، از جمله لیفت لثه، فرنکتومی، بلیچینگ و درمان تیرگی لثه با لیزر در مطب ایشان انجام میشود. شما عزیزان میتوانید جهت بررسی سلامت دهان، رزرو نوبت و هماهنگی، با شماره ۰۹۱۳۰۹۳۰۳۸۳ تماس بگیرید یا در پیامرسان واتسآپ و ایتا به همین شماره پیام دهید تا در سریعترین زمان ممکن هماهنگیهای لازم برای شما صورت گیرد.
